Oryginalny artykuł naukowy
Kwartalnik Pedagogiczny

Przebudzenie czy dostosowanie? Refleksje o normalizującej roli prawdy w pedagogice w perspektywie myśli Michela Foucaulta i Simone de Beauvoir

2025, 70, Numer 3

Antonia Sochaczewska

0000-0002-2329-2777

Uniwersytet Warszawski, Wydział Pedagogiczny

University of Warsaw, Faculty of Education

DOI

10.31338/2657-6007.kp.2025-3.7

Data publikacji

18.12.2025

Model publikowania

hybrydowy

Rodzaj licencji

CC BY 4.0 Int.

Dziedzina

Dziedzina nauk humanistycznych

Dyscyplina

pedagogika, literaturoznawstwo

Język publikacji

polski

Pliki do pobrania

PDF 270 KB

Artykuł

Liczba wyświetleń:104

Liczba pobrań:55

Cytowania Crossref:0

Wynik Altmetric:0

Abstrakt

This article reconsiders the traditional understanding of 'awakening,' which in Western thought (from Plato’s allegory of the cave, through Kantian enlightenment, to the tradition of the Bildungsroman) is perceived as a linear path towards objective truth and liberation. Drawing upon the ideas of Michel Foucault and Simone de Beauvoir, the article argues that categories of both stable identity and absolute truth are not accessible to humans. Instead, 'awakening' is revealed not as an ultimate discovery of objective reality but as the transformation of one form of understanding into another, always conditioned and entangled in networks of power and dominant discourses, which has ethical consequences. The analysis presented in the article aims to demonstrate how attempts to 'enlighten' and 'form' can paradoxically lead to normalisation and new forms of subjugation, suppressing individual subjectivity and freedom. The text concludes with a question about the direction for a pedagogy that seeks to move beyond imposing conformity and to support individual human identity.

Słowa kluczowe:

awakening,truth,normalisation,ethics of ambiguity – education

Bibliografia

Beauvoir, S. de (1948). The ethics of ambiguity, tłum. B. Frechtman. New York: Citadel Press.

Beauvoir, S. de (2003). Pour une morale de l’ambiguïté. Paris: Gallimard.

Dilthey, W. (1922). Das Erlebnis und die Dichtung: Lessing, Goethe, Novalis, Hölderlin [PDF]. Leipzig: B.G. Teubner. Pobrane z: https://archive.org/details/daserlebnisunddi00diltuoft/page/2/mode/2up?view=theater (otwarty: 11.09.2025).

Foucault, M. (1981). The order of discourse. W: R. Young (red.), Untying the Text: A Post-Structuralist Reader (s. 48–78). Boston; London; Henley: Routledge & Kegan Paul.

Foucault, M. (2002). Porządek dyskursu, tłum. M. Kozłowski. Gdańsk: Wydawnictwo słowo/obraz terytoria.

Foucault, M. (2020). Nadzorować i karać. Narodziny więzienia, tłum. T. Komendant. Warszawa: Aletheia.

Giroux, H. (2015). Dangerous thinking in the age of the new authoritarianism (Critical interventions: politics, culture, and the promise of democracy). Nowy Jork: Routledge.

Goethe, J. W. von (2024). Lata nauki Wilhelma Meistra, tłum. P. Chmielowski. Fundacja Wolne Lektury. Pobrane z: https://wolnelektury.pl/media/book/pdf/lata-nauki-wilhelma-meistra.pdf (otwarty: 11.09.2025).

Kant, I. (2005). Odpowiedź na pytanie: Czym jest oświecenie? W: Rozprawy z filozofii historii, tłum. T. Kupś (s. 44–49). Kraków: Antyk.

Kołakowski, L. (2000). Etyka bez kodeksu. W: L. Kołakowski, Kultura i fetysze. Eseje (s. 137–173). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Platon. (1999). Państwo. Alegoria jaskini, tłum. Z. Kubiak. W: Z. Kubiak, Literatura Greków i Rzymian (s. 246–251). Warszawa: Wydawnictwo Świat Książki.

Podobne publikacje