Selekcja na progu szkoły ponadgimnazjalnej: merytokracja czy statusowy determinizm?
2019, 64, Numer 4
Uniwersytet Warszawski
University of Warsaw, Faculty of Education
Uniwersytet Warszawski
Instytut Badań Edukacyjnych w Warszawie
Data publikacji
Model publikowania
Rodzaj licencji
Dziedzina
Dyscyplina
Język publikacji
Pliki do pobrania
PDF 238 KB
Liczba wyświetleń:173
Liczba pobrań:35
Cytowania Crossref:0
Wynik Altmetric:0
Abstrakt
The article presents the results of analyses of the impact of the socioeconomic status (SES) of the student’s family on the selection processes at the threshold of upper secondary school. It was checked whether SES affects these processes only through the results of the lower secondary school examination or there is a direct impact of this factor. The data used came from the nationwide survey of upper secondary school students, which was a Polish extension of OECD’s PISA study. The results of path modeling prove that there is a direct impact of status factors on the selection processes and its strength is similar to the SES effect mediated by the results of the lower secondary school (gimnazjum) examination.
Słowa kluczowe:
Bibliografia
Asbury K., Plomin R. 2015. Geny i edukacja, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Bernstein B. 2003. Class, codes and control, Routledge, London.
Blossfeld P. 2018. Social Background and Between-track Mobility in the General Education System in West Germany and in East Germany after German Unification, „Zeitschrift für Soziologie”, nr 47 (4), s. 255–269.
Blossfeld H.P., Shavit Y. 1993. Persisting barriers: changes in educational opportunities in thirteen countries, [w:] Persistent inequalities: a comparative study of educational attainment in thirteen countries, red. Y. Shavit, H.P. Blossfeld, Westview Press, Boulder, s. 1–23.
Bornstein M.C., Bradley R.H., red. 2003. Socioeconomic status, parenting, and child development, Lawrence Erlbaum, Mahwah.
Borowicz R. 1988. Równość i sprawiedliwość społeczna, PWN, Warszawa.
Boudon R. 1974. Education, opportunity i social inequality: changing prospects in Western society, Wiley–Interscience, New York–London.
Bourdieu P., Passeron J. 1990. Reprodukcja. Elementy teorii systemu nauczania, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Bradley R.H., Corwyn R.F. 2002. Socioeconomic status and child development, „Annual Review of Psychology”, nr 53 (1), s. 371–399.
Brzeziński J. 2011. Metodologia badań psychologicznych, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Chamorro-Premuzic T., Furnham A. 2003. Personality predicts academic performance: evidence from two longitudinal university samples, „Journal of Research in Personality”, nr 37 (4), s. 319–338.
Coleman J.S. 1988. Social capital in the creation of human capital, „The American Journal of Sociology”, nr 94 (Supplement: organizations and institutions: sociological and economic approaches to the analysis of social structure), s. 95–120.
Comber L.C., Keeves J.P. 1973. Science Education in nineteen countries. International studies in evaluation, Wiley, New York.
Deary I.J., Strand S., Smith P., Fernandes C. 2007. Intelligence and educational achievement, „Intelligence”, nr 35 (1), s. 13–21.
Dolata R. 2008. Szkoła – segregacje – nierówności, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa.
Dolata R. 2009. Analiza różnicowania się systemu oświaty w Polsce na poziomie szkół podstawowych i gimnazjów, edycja 2009, Centralna Komisja Egzaminacyjna, Warszawa.
Dolata R. 2012. Międzyszkolne zróżnicowanie wyników nauczania na poziomie szkoły podstawowej i gimnazjum. Raport podsumowujący, Instytut Badań Edukacyjnych, Warszawa.
Dolata R., Jakubowski M., Pokropek A. 2013. Polska oświata w międzynarodowych badaniach umiejętności uczniów PISA OECD. Wyniki, trendy, kontekst i porównywalność, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa.
Dolata R., Jarnutowska E. 2014. Czynniki statusowe a wyniki nauczania, [w:] Czy szkoła ma znaczenie? Analiza zróżnicowania efektywności nauczania na pierwszym etapie edukacyjnym, red. R. Dolata, t. 1 i 2, Instytut Badań Edukacyjnych, Warszawa.
Domalewski J. 2005. Selekcje społeczne i edukacyjne na progu szkół ponadgimnazjalnych – zróżnicowania środowiskowe, „Kultura i Edukacja”, nr 3, s. 59–76.
Domański H. 2007. Struktura społeczna, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa.
Domański H., Federowicz M., Pokropek A., Przybysz D., Sitek M., Smulczyk M., Żółtak T. 2016. Ścieżki edukacyjne a zdolności i pozycja społeczna, „Studia Socjologiczne”, 220 (1), s. 67–98.
Ferrer E., & McArdle J.J. 2004. An Experimental Analysis of Dynamic Hypotheses About Cognitive Abilities and Achievement From Childhood to Early Adulthood, „Developmental Psychology”, 40 (6), s. 935–952.
Finn J.D., Rock D.A. 1997. Academic success among students at risk for school failure, „Journal of Applied Psychology”, 82 (2), s. 221–234.
Heaven P.C.L., Ciarrochi J. 2012. When IQ is not everything: Intelligence, personality and academic performance at school, „Personality and Individual Differences”, 53 (4), s. 518–522.
Hechter M., Kanazawa S. 1997. Sociological rational choice theory, „Annual Review of Sociology”, 23, s. 191–214.
Herbst M., Sobotka A. 2014. Mobilność społeczna i przestrzenna w kontekście wyborów edukacyjnych, Instytut Badań Edukacyjnych, Warszawa.
Jasińska A., Hawrot A., Humenny G., Majkut P., Koniewski M. 2013. Kontekstowy model efektywności nauczania po I etapie edukacyjnym – wyniki badania podłużnego w szkołach podstawowych, Instytut Badań Edukacyjnych, Warszawa.
Konarski R. 2009. Modele równań strukturalnych, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Konarzewski K. 2014. Reforma oświaty. Podstawa programowa i warunki kształcenia, Instytut Studiów Politycznych PAN, Warszawa.
Lisowska E. 1999. Selekcje szkolne u progu kształcenia. Z badań czynników i skutków doboru uczniów do oddziałów klasy pierwszej w wielkomiejskich szkołach podstawowych, Wyższa Szkoła Pedagogiczna im. Jana Kochanowskiego, Kielce.
Marks G.N. 2006. Are between- and within-school differences in student performance largely due to socio-economic background? Evidence from 30 countries, „Educational Research”, 48 (1), s. 21–40.
Marks G.N. 2014. Education, social background and cognitive ability: the decline of the social, Routledge, London–New York.
MEN. 2010. Program Międzynarodowej Oceny Umiejętności Uczniów OECD PISA, dostęp: http://www.ibe.edu.pl/images/download/pisa_raport_2009.pdf (otwarty 7.01.2020).
Müller W., Karle W. 1993. Social selection in educational systems in Europe, „European Sociological Review”, 9 (1), s. 1–23.
Murawska B. 2004. Segregacje na progu szkoły podstawowej, Instytut Studiów politycznych PAN, Warszawa.
Nisbett R.E. 2010. Inteligencja. Sposoby oddziaływania na IQ, Sopot Smak Słowa, Sopot.
OECD. 2011. Against the Odds: Disadvantaged Students who Succeed in School, OECD Publishing, Paris.
Plomin R., DeFries J.C., McClearn G.E., McGuffin P. 2001. Genetyka zachowania, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Pokropek A., Borgonovi F., Jakubowski M. 2015. Socio-economic disparities in academic achievement: a comparative analysis of mechanisms and pathways, „Learning and Individual Differences”, nr 42, s. 10–18.
Pokropek A., Sikora J. 2015. Heritability, Family, School and Academic Achievement in Adolescence, „Social Science Research”, nr 53, s. 73–88.
Sadura P. 2011. Egzamin szkolny: eliminacja i selekcja, [w:] Egzaminy zewnętrzne – jak o nich rozmawiać. Raport, oprac. A. Dzierzgowska, Społeczny Monitor Edukacji, Warszawa, s. 44–45.
Sadura P. 2017. Państwo, szkoła, klasy, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa.
Sawiński Z. 2015. Gimnazja wobec nierówności społecznych, „Edukacja”, nr 4 (135), s. 51–72.
Sitek M. 2016. Zmiany w nierównościach edukacyjnych w Polsce. Uwagi polemiczne do tekstu Zbigniewa Sawińskiego „Gimnazja wobec nierówności społecznych”, „Edukacja”, nr 2 (137), s. 113–130.
Sirin S.R. 2005. Socioeconomic status and academic achievement: a meta-analytic review of research 1990–2000, „Review of Educational Research”, nr 75 (3), s. 417–453.
Szaleniec H., Dolata R. 2012. „Funkcje krajowych egzaminów w systemie edukacji”, „Polityka Społeczna”, 1 (numer tematyczny), s. 37–41.
Thorndike R.L. 1973. Reading comprehension education in fifteen countries: an empirical study, Wiley, New York.
Sorokin P.A. 2009. Ruchliwość społeczna, Wydawnictwo Instytutu Filozofii i Socjologii PAN, Warszawa.
White K.R. 1982. The relation between socioeconomic status and academic achievement, „Psychological Bulletin”, 91 (3), s. 461–481.
Wasielewski K. 2009. Dostępność studiów wyższych dla młodzieży wiejskiej, [w:] Idee – diagnozy – nadzieje. Szkoła polska a idee równości, red. A. Męczkowska-Christiansen, P. Mikiewicz, Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej, Wrocław, s. 205–221.
Żółtak T. 2015. Statystyczne modelowanie wskaźników edukacyjnej wartości dodanej – podsumowanie polskich doświadczeń 2005–2015, Instytut Badań Edukacyjnych, Warszawa.
Zawistowska A. 2012. Horyzontalne nierówności edukacyjne we współczesnej Polsce, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa.
Inne artykuły z tego numeru
Spis treści/Contents
- receptionGeisteswissenschaftencultural pedagogyhumanitiesTheodor LittEduard SprangerBogdan NawroczyńskiBogdan Suchodolskirestructuringrevitalisation
Recepcja niemieckiej pedagogiki kultury w polskiej humanistyce
Mirosław S. Szymański
- civility of good mannerseducationgood mannerscivility of civil societyrespect
Ogłada – nieobecny dyskurs w pedagogice. Próba (re)konstrukcji pojęcia
Katarzyna Wrońska
Podobne publikacje
13.12.2021
parental ageintelligenceschool achievementssocial functioningsixth-grade studentsWiek rodziców a szkolne funkcjonowanie uczniów klasy szóstej
Barbara Murawska, Roman Dolata
19.07.2021
academic resilienceresiliencepandemicschool achievementssocio-economic status redZnaczenie academic resilience w czasach pandemicznych. Diagnoza i możliwości wsparcia uczniów
Marek Smulczyk
18.01.2016
school achievementsstability and variabilitytraps in the measurementO pułapkach pomiaru osiągnięć szkolnych: „przeciętny uczeń” nie istnieje
Janusz Trempała
